على اصغر شميم

292

ايران در دوره سلطنت قاجار ( فارسي )

امتيازات « 1 » » در شهر گلاسكو « 2 » تشكيل شد كه سهام بهره‌بردارى اوليه و امتيازنامه را مالك گرديد و سرمايه‌ى متناسبى هم براى ادامه‌ى عمليات در ايران تهيه گرديد . صاحبان عمده‌ى سهام اين شركت جديد عبارت بودند از : لرد استراتكونا و شركت برمه و دارسى . اولين كارى كه شركت جديد كرد اين بود كه عمليات چاه سرخ را متوقف ساخت و دستور داد كه تمام اثاثيه و لوازم كار را به ماماتين كه در نزديكى رامهرمز واقع در شمال اهواز است ، منتقل بنمايند . در اينجا شروع به حفر دو چاه ، اولى به عمق 661 و دومى 591 متر رسيد ولى هيچ‌كدام به نفت نرسيد . نبودن راه شوسه مشكلات محلى هزينه‌ى كار را زياد مىكرد و چندى بعد از اولياى شركت جديد هم دچار نگرانى بسيار شدند . سر آرنولد ويلسن « 3 » در كتاب خود موسوم به « جنوب غربى ايران » صفحه‌ى 24 مىنويسد : « وزارت خارجه‌ى انگليس و دولت هندوستان را بايد تقدير كرد كه عده‌اى سرباز هندى به اين نقطه اعزام داشتند تا به ايلات محلى بفهمانند كه اگر مانع كار يك شركت انگليسى شوند ( كه امتياز صحيحى در دست دارد و همين‌كه از امتياز مزبور بهره‌بردارى به قاعده‌اى شد ، هم ايلات محلى و هم ايران استفاده‌ى كلانى از آن خواهند كرد ) چه عواقبى براى آن‌ها خواهد داشت « 4 » » . موقعى كه سر آرنولد ويلسن كتاب مزبور را مىنوشت ، خود سمت نايب قونسولى انگليس را در اهواز داشت و سرپرستى سربازان هندى هم به عهده‌ى او بوده است و ازاين‌رو معلوم مىشود كه انگليس‌ها براى تأمين كاركنان شركت ، عده‌اى سوار هندى به ماماتين آورده بودند كه به قرار نوشته‌ى ويلسن بيست نفر بوده‌اند . همين‌كه در ماماتين نتيجه‌ى مطلوب به دست نيامد ، تصميم گرفته شد كه چاه‌هاى ديگرى در نقطه‌اى كه نامش در آن‌وقت ، ميدان نفتون بود حفر نمايند . باستان‌شناس فرانسوى ( مسيو دمرگان ) در گزارش‌هاى خود ذكرى از اين نقطه كه در ميان تپه‌هاى خاك بختيارى واقع بود ، نموده و گفته بود كه در سر راه بين مالمير و شوشتر جايى به نام ميدان نفتون هست كه علائم ظاهرى نفت در آنجا هويدا و خرابه‌هاى آتشكده‌اى نيز در آنجا موجود است كه اهالى به نام مسجد سليمان مىشناسند . بنابراين اثاثيه و لوازمات از ماماتين به مسجد سليمان حمل و در آنجا حفارى شروع گشت .

--> ( 1 ) - Concessions Syndicate ( 2 ) - Glasgow شهر و بندر بزرگ ناحيه‌ى اسكاتلند ( 3 ) - Sir Arnold Wilson ( 4 ) - اعزام سربازان هندى به ايران يك تجاوز آشكار از طرف دولت انگليس ( به ايران ) بود .